Workshops en lezingen Taal- en leesconferentie 2018

Plenair

Welkom en opening: mw. drs. Titia Bredée, voorzitter CvB, Hogeschool iPabo Amsterdam/Alkmaar

Leraren en het verleggen van grenzen
Dr. Henk van den Hurk, onderzoeker bij het Lectoraat Geletterdheid (Hogeschool Utrecht)

Door een beperkte leesvaardigheid is een substantieel deel van onze scholieren niet in staat om volwaardig deel te nemen aan onze samenleving. Om ook deze leerlingen te laten uitgroeien tot geoefende lezers, is het van belang dat leraren beschikken over een gedegen vakdidactische kennis. Onderzoek toont aan dat een stevige verbinding tussen die theoretische kennis en de professionele praktijk van leraren bijdraagt aan de leerwinst die hun leerlingen uiteindelijk weten te bereiken. In deze lezing wordt ingegaan op de mogelijkheid om de verbinding tussen theorie en praktijk te realiseren.

Henk van den Hurk

Henk van den Hurk is werkzaam als onderzoeker bij het Lectoraat Geletterdheid van Hogeschool Utrecht. In zijn onderzoeksprojecten wordt gebruik gemaakt van observatiegegevens over het pedagogisch en didactisch handelen van leerkrachten, die worden verzameld in hun eigen professionele praktijk. Deze projecten leveren zowel een bijdrage aan de professionalisering van deze leerkrachten als aan de kwaliteit van het curriculum van de opleidingen.

Kinderboekenschrijver Koos Meinderts

Koos Meinderts heeft inmiddels ruim vijftig titels van kinderboeken op zijn naam staan. Tevens schrijft hij voor volwassenen. In 2017 won hij de Gouden Griffel met het boek ‘Naar het Noorden’. Op een sprankelende wijze leest hij voor en vertelt hij over zijn boeken.

Paneldiscussie

Wat is goed taalonderwijs? Wat vinden diverse professionals uit het werkveld goed taalonderwijs? Wat laat de huidige praktijk ons zien? Welke vraagstukken spelen een rol in het onderwijs en hoe kijkt de Inspecteur van het Onderwijs hier tegenaan?

Workshops

1. De lees- en taalles versterken met Lesson Study - drs. Wilma Jongejan, LEARN! Academy, Vrije Universiteit Amsterdam

Effectief inspelen op de verschillende onderwijsbehoeften van leerlingen in de lees- en taalles vormt voor veel leraren een uitdaging. Met welke didactische aanpakken bereik je dit en hoe organiseer je het? Lesson Study-VU is een werkwijze die inspeelt op dit vraagstuk en helpt leraren lessen te versterken. In deze workshop nemen deelnemers kennis van de professionaliseringsmethodiek Lesson Study-VU. Zij oefenen met een aantal concrete technieken, die zij vervolgens kunnen inzetten in de eigen lespraktijk.

Wilma Jongejan

Wilma Jongejan is werkzaam als docent en onderzoeker bij VU LEARN! Academy. Vanuit deze rol geeft zij vorm aan de scholing en begeleiding van leerkrachten in het optimaliseren van het lees- en taalonderwijs. Daarnaast begeleidt zij scholen bij de implementatie van Lesson Study en verricht zij onderzoek naar deze professionaliseringsmethodiek.

2. Leesbegrip en leesplezier bij leerlingen in de bovenbouw - dr. Inouk Boerma, docent/onderzoeker Hogeschool iPabo Amsterdam/Alkmaar

Leesbegrip en leesplezier zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Kinderen die lezen leuk vinden, lezen meestal vaker en hebben daardoor meer mogelijkheden om hun leesvaardigheden verder uit te breiden. In deze workshop worden de resultaten gepresenteerd van promotieonderzoek naar het leesbegrip en leesplezier van bovenbouwleerlingen. Daarbij komen begrippen als inlevingsvermogen en verbeeldingskracht aan bod. Ook wordt de vertaalslag naar de praktijk van het basisonderwijs gemaakt.

Inouk Boerma

Inouk Boerma is als docent/onderzoeker werkzaam aan de Hogeschool iPabo. Haar onderzoek richt zich met name op het leesplezier van kinderen in de bovenbouw van de basisschool en factoren die daarop van invloed kunnen zijn, zoals de rol van de ouders en de leerkracht. Als docent is zij verantwoordelijk voor verschillende modules gericht op taal- en leesdidactiek.

3. DENK! Werk aan groei in begrip - dr. Thoni Houtveen, lector Geletterdheid, Hogeschool Utrecht

Denk je dat:

  • de resultaten bij begrijpend lezen verbeterd kunnen worden?
  • lezen met begrip meer inhoudt dan alleen het aanleren en toepassen van strategieën?
  • de begrijpend leesles voor leerlingen en leraren uitdagend kan zijn?

Wanneer je deze vragen met ‘ja’ kunt beantwoorden, ben je van harte welkom bij deze workshop over de begrijpend leesaanpak DENK!. Uit (internationaal) onderzoek blijkt dat opbouwen van achtergrondkennis en praten en schrijven over teksten ervoor zorgen dat leerlingen betrokken met begrip kunnen lezen. In de workshop maakt u kennis met DENK!.

Thoni Houtveen

Het Lectoraat Geletterdheid richt zich op de groei van de taal- en kennisontwikkeling van kinderen door het bieden van een rijk aanbod aan betekenisvolle en motiverende leeservaringen op school. Ten behoeve daarvan worden leesinterventieprogramma’s voor de onderwijspraktijk ontwikkeld, op basis van de beschikbare wetenschappelijke evidentie. Het betreft integrale schoolverbeteringsprogramma’s, waarin niet alleen het programma voor lezen is opgenomen, maar ook aanwijzingen voor de leerkracht in de groep en aansturing door de schoolleiding. Deze programma’s worden samen met de scholen en de lerarenopleidingen van de HU in de praktijk uitgeprobeerd en geëvalueerd.

4. Taal en nieuwkomers - Ria Geerse MEd, domeincoördinator specialisatie Leren van het Seminarium voor Orthopedagogiek (Hogeschool Utrecht), medeontwerper van de specialisatie Expert Nieuwkomers in de Master Educational Needs

Er zijn veel mythes over taalverwerving bij nieuwkomers en migrantenkinderen. In de workshop wordt aandacht besteed aan ‘wat werkt’, visies op taalverwerving en de uitwerking hiervan in de praktijk. Het doel van deze workshop is dat je geïnspireerd en gemotiveerd de workshop verlaat. Je weet welke vervolgstappen je in de praktijk van alle dag kunt zetten.

Ria Geerse is sinds 2004 verbonden aan het Seminarium voor Orthopedagogiek (SvO). Daarnaast werkte ze in het basisonderwijs. Sinds 2007, waarin ze de Master Ecologische Pedagogiek behaalde, werkt ze uitsluitend voor het SvO. Ze is domeincoördinator Leren van de Master Educational Needs, begeleidt studenten Leren en verzorgt de modules Geletterdheid. Tevens is ze in scholingstrajecten LIST- en  DENK! begeleider, waarin ze samenwerkt met het lectoraat Geletterdheid en leesproblemen. Ze is medeontwikkelaar van de specialisatie Expert Nieuwkomers en de cursus Werken met leerlingen met een vluchtelingenachtergrond.

5. Geïntegreerd taalonderwijs - Dorien Corver MA, docent Master Educational Needs van het Seminarium voor Orthopedagogiek (Hogeschool Utrecht)

Inhoud en opbrengst van de workshop: hoe laten we lezen, begrip en schrijven bij elkaar komen: geïntegreerde taalontwikkeling. Leerlingen krijgen van alles aangereikt met betrekking tot taalontwikkeling. Hoe zorgen we ervoor dat alle door de leerling aangeleerde en ontwikkelde vaardigheden bij elkaar komen? Hoe kunnen de leerlingen de transfer maken? Denk hierbij aan cognitief bewustzijn, systeemleren, en aan werken in projecten en thema’s.

Dorien Corver

Dorien Corver is tot 2008 werkzaam geweest in het speciaal basisonderwijs. Daarbij is zij vanaf 2003 werkzaam in het hoger onderwijs waar taalontwikkeling en schoolontwikkeling tot haar expertise behoren. Dorien heeft gestudeerd aan de pabo en vervolgens gestudeerd aan de HKP-opleiding en in 2010 haar Master Inclusive Education aan de Roehampton University afgerond. In haar huidige rol is zij werkzaam als docent aan de Master Educational Needs van de HU en LIST-begeleider en verzorgt zij schoolontwikkeltrajecten met betrekking tot kwaliteitszorg en taal-en leesontwikkeling binnen het primair en voortgezet (speciaal) onderwijs.

6. Handvatten voor goede gesprekken in de basisschool - dr. Chiel van der Veen, Vrije Universiteit Amsterdam

Het stimuleren van de mondelinge taalvaardigheid van kinderen is een belangrijke opdracht van het onderwijs. Gesprekken in de klas bieden hiervoor een uitstekende context. Dat vraagt wel om een leraar die kinderen ruimte geeft om te praten en op elkaar te reageren. In deze interactieve lezing leer je wat goede gesprekken zijn en hoe je die als leraar in de praktijk brengt.  

Chiel van der Veen

Fotocredits: Tim Mooij-Knip

Chiel van der Veen is universitair docent bij de afdeling Pedagogische- en Onderwijswetenschappen bij de Vrije Universiteit Amsterdam. Zijn huidige onderzoek richt zich op goede gesprekken in klassen en de ontwikkeling van mondelinge communicatieve competentie van kleuters. Hij heeft een master in de Onderwijspedagogiek en Opvoedingsfilosofie en behaalde daarvoor zijn pabo-diploma. Meer info: www.chielvanderveen.nl.

7. Vanuit prentenboeken en spel beginnende geletterdheid stimuleren - drs. Eveline Wouters, docent Master Educational Needs van het Seminarium voor Orthopedagogiek (Hogeschool Utrecht)

Om kleuters goed voor te bereiden op het daadwerkelijke leesonderwijs dat start in groep 3 worden internationaal een aantal cruciale vaardigheden beschreven die de basis vormen van een goed aanbod aan geletterde activiteiten. Het is belangrijk om deze vaardigheden te koppelen aan spel, betekenisvolle situaties en/of dagelijkse routines. Werken met uitdagende thema’s en het gebruik van goede prentenboeken vormen het uitgangspunt. In deze workshop maak je kennis met dit methodeonafhankelijk aanbod en krijg je een beeld van de uitvoering in de praktijk.

Eveline Wouters

Eveline Wouters is verbonden aan het Seminarium voor Orthopedagogiek te Utrecht waar zij participeert in de Master EN-opleidingen en werkt zij als onderwijsadviseur op het gebied van effectief taal-/leesonderwijs en dyslexiebeleid, in zowel het primair- als voortgezet onderwijs. Daarnaast werkt zij veel samen met het lectoraat Geletterdheid van Hogeschool Utrecht. Zij is betrokken bij verschillende taal-lees verbetertrajecten en is LIST-begeleider.

8. Het Beschavingsspel: onderzoekend leren binnen een narratief - Michel Jehee, leraar Nicolaas Maesschool Amsterdam

Stel, je wordt met vijf of zes leerlingen in een raket naar een andere planeet geschoten. Je stapt uit het ruimtevaartuig met niks en er is ook niks. Hoe overleef je? Wat heb je nodig? Aan de hand van een lijst vragen van de leraar en vragen die leerlingen zelf bedenken, ontwikkelen zij een nieuwe beschaving. Wereldoriëntatie op een boeiende en talige wijze, met veel ruimte voor de eigen inbreng van de leerlingen. Inspirerend en motiverend voor leerlingen en leraren.

Michiel Jehee is leerkracht groep 8 op de Nicolaas Maesschool in Amsterdam. Daarnaast is hij coördinator ‘Onderzoekend leren’ op deze basisschool.

9. Rekentaalkaart als hulpmiddel bij het talig ondersteunen van rekenen-wiskunde - dr. Ronald Keijzer, lector rekenen-wiskunde, Hogeschool iPabo Amsterdam/Alkmaar

Taligheid is eigen aan het vak rekenen-wiskunde. Daarom is het nodig om kinderen talig te ondersteunen in de reken-wiskundeles. De Rekentaalkaart is samen met leraren ontwikkeld als houvast bij het ondersteunen van deze talige ontwikkeling. In de workshop wordt toegelicht welke overwegingen leidden tot de Rekentaalkaart en gaan we in op het gebruik van de kaart bij een alledaagse methodeles rekenen-wiskunde.

Ronald Keijzer

Ronald Keijzer is lector rekenen-wiskunde bij Hogeschool iPabo. Zijn onderzoek richt zich op leren van leraren basisonderwijs op het gebied van rekenen-wiskunde. Ronald studeerde wiskunde en psychologie. Hij promoveerde op een proefschrift rond het leren van formele concepten door leerlingen in het basisonderwijs. Meer informatie.

10. Taal in Spel: taaldenken stimuleren in rollenspel van jonge kinderen - dr. Annerieke Boland, lector Jonge Kind, Hogeschool iPabo Amsterdam/Alkmaar

Hoe kunnen jonge kinderen gestimuleerd worden in hun taalontwikkeling, zonder in formele lesjes te vervallen? In het project Taal in Spel hebben leraren, pedagogisch medewerkers en onderzoekers samen tien richtlijnen opgesteld om in het rollenspel van kinderen zowel de kwaliteit van spel als van het taaldenken te verhogen. Belangrijke pijlers daarbij zijn het welbevinden en de betrokkenheid. Om grip te krijgen op de richtlijnen, analyseren we in de workshop filmbeelden uit de praktijk van voor- en vroegschool.

Annerieke Boland

Annerieke Boland is lector Jonge kind aan Hogeschool iPabo. Zij doet onderzoek naar spelend leren in de kinderopvang en het onderwijs aan kinderen tussen 2 en 8 jaar. Daarnaast is zij opleider van studenten in de bacheloropleiding en van leerkrachten Jonge kind in de nascholing. Vóór haar werkzaamheden aan de iPabo heeft ze aan de Universiteit van Amsterdam promotieonderzoek verricht naar taalontwikkeling van kinderen. In haar huidige onderzoek ligt sterke nadruk op de (to)taalontwikkeling van kinderen en de interactievaardigheden van de leerkracht binnen de context van spel.  

11. Taalgericht W&T-onderwijs: het bieden van taalsteun om het redeneren van leerlingen te bevorderen - dr. Anna Hotze, lector Wetenschap en technologie, Hogeschool iPabo Amsterdam/Alkmaar

Taal is essentieel bij Wetenschap en technologie (W&T); immers bij W&T zijn redeneren en begrip belangrijk en daar komt veel taal bij kijken. In het project Taalgericht W&T-onderwijs zijn leraren aan de slag gegaan met het ontwerpen en uitvoeren van taalgerichte W&T- activiteiten. Met de leraren zijn voorbeeldlessen ontwikkeld en twee ‘taal W&T kaarten’ om dit soort lessen voor te bereiden en uit te voeren. In de workshops gaan we aan de slag met deze materialen en zelf een les ontwerpen.

Anna Hotze

Anna Hotze is sinds 2013 werkzaam bij Hogeschool iPabo, eerst als docent-onderzoeker rekenen-wiskunde en sinds 2016 als (associate) lector Wetenschap en technologie. Ze heeft een brede ervaring in de bètawetenschappen en is gepromoveerd in de bioanorganische chemie. In haar huidige functie als lector wetenschap en technologie werkt ze aan het inbedden van W&T in het curriculum op de pabo en werkt ze samen met onderzoekers en opleiders om W&T in het basisonderwijs te versterken. Ze onderzoekt mogelijkheden om W&T te verbinden met andere domeinen, zoals rekenen en taal en heeft gekeken hoe met taal het redeneren bij W&T bevorderd kan worden.

12. Taalbewustzijn - drs. Sebastiaan Dönszelmann en dr. Anna Kaal, LEARN! Academy, Vrije Universiteit Amsterdam

Kinderen hebben vaak veel plezier met taal. Toch lijkt er in de veelal technische en op vaardigheid gerichte taalles weinig ruimte te zijn voor die aspecten die taal zo leuk en belangrijk voor onze samenleving maken. In deze workshop staan de theorie en praktijk van taalbewustzijn centraal, een stroming binnen het taalonderwijs die zich juist richt op zowel vaardigheid als plezier met de taal; een stroming die leerlingen taal laat doorzien zodat zij zichzelf, de ander en de wereld beter leren begrijpen. 

Sebastiaan Donszelmann

Sebastiaan Dönszelmann is sinds 2005 verbonden aan de universitaire lerarenopleiding van de Vrije Universiteit Amsterdam als vakdidacticus mvt, als opleider algemene didactiek en als trainer. Van 1998 tot 2012 was hij docent Frans in het voortgezet onderwijs. Sinds 2014 doet hij promotieonderzoek naar effectieve doeltaal in de vreemde-taalles, taalbewustzijn en professionalisering van docenten.

Anna Kaal

Anna Kaal is sinds 2014 als vakdidacticus mvt en onderzoeker verbonden aan de universitaire lerarenopleiding van de Vrije Universiteit Amsterdam. Ze promoveerde in 2012 in de Engelse taalkunde en was daarnaast werkzaam als docent Engels in het voortgezet onderwijs. In haar huidige rol geeft ze vorm aan het mvt-curriculum vakdidactiek, begeleidt ze docenten en docenten-in-opleiding bij hun professionalisering en verricht ze onderzoek naar taalbewustzijn bij docenten en leerlingen.

13. Lezen en kritisch burgerschap: nieuwe werelden gaan open - dr. Monique Leygraaf, senioronderzoeker Hogeschool iPabo Amsterdam/Alkmaar

Kritisch burgerschapsonderwijs wil kinderen onder meer uitdagen verder te kijken dan hetgeen hun vertrouwde horizon in eerste instantie te zien geeft. Een heerlijke manier om voorbij je eigen horizon te kijken is via boeken: in een goed boek kan een wereld voor je open gaan. In deze workshop verkennen we de relatie tussen burgerschapsonderwijs en lezen, delen we leeservaringen en gaan we na aan welke criteria een boek moet voldoen om de verhalende verbeelding van kinderen te stimuleren.

Monique Leygraaf

Monique Leygraaf is lerarenopleider en onderzoeker aan Hogeschool iPabo. Het domein van haar onderwijs en onderzoek is Diversiteit & Kritisch Burgerschap, waarbinnen ze zich onder meer bezig houdt met de vraag hoe kinder- en jeugdliteratuur kinderen kan stimuleren te ontdekken hoe het leven er voor iemand anders uit zou kunnen zien.  Bovendien is ze dol op lezen en runt ze samen met een aantal vrienden een kleine boekhandel.

14. Kleuterbouwverlenging en beginnende geletterdheid - drs. José Smeets, docent/onderzoeker Hogeschool iPabo Amsterdam/Alkmaar

In de kleuterbouw beginnen veel leerlingen geïnteresseerd te raken in lezen en schrijven: zij leren hun naam te schrijven, herkennen de letter van hun eigen naam en ontwikkelen fonologisch en fonemisch bewustzijn. Volgens veel onderzoekers is met name dat fonemisch bewustzijn van voorspellende waarde voor leesprestaties is groep 3. In deze workshop gaan we met elkaar in gesprek over het nut van kleuterbouwverlenging in relatie tot geletterdheidsontwikkeling van jonge kinderen. De volgende vragen staan hierbij centraal: krijgen kinderen met een onvoldoende fonemisch bewustzijn vaker kleuterbouwverlenging? Hoe scoren kinderen met kleuterbouwverlenging op leestoetsen in groep 3?

Jose Smeets-van Veldhoven

José Smeets-van Veldhoven is werkzaam als opleider en onderzoeker bij de Hogeschool iPabo. Na haar pabo-diploma behaald te hebben, is zij een aantal jaar werkzaam geweest als groepsleerkracht op verschillende basisscholen in de Randstad. Inmiddels is zij zo'n twintig jaar opleidingsdocent taal- en leesdidactiek op de pabo. Daarnaast doet zij onderzoek naar de vroege leesontwikkeling van najaarskinderen.